Casa da Música: een concertzaal met vensters, en een kamer vol verbindingen

Portugal · Muziek & architectuur

In Porto kreeg een eerder woonhuisontwerp een ander programma en een veel grotere schaal. De zaal en de tegelkamer vertellen elk op hun eigen manier wat een muziekgebouw kan verbinden.

Een concertzaal hoeft geen afgesloten doos te zijn. De Sala Suggia in Casa da Música heeft volgens de zaalbeschrijving zeven vensters die haar verbinden met buiten en met andere ruimten in het gebouw. De muziekzaal staat centraal; routes lopen eromheen. Het ontwerp maakt de zaal daardoor ook tot een plek waar verschillende zichtlijnen bijeenkomen.

Rem Koolhaas begon voor het cultuurgebouw in Porto met een eerder ontwerp voor een woonhuis, het Y2K-huis. Dat werd geen huis met een extra grote woonkamer. Het programma veranderde naar een gebouw voor muziek. Casa da Música beschrijft de schaalverandering als die van ongeveer 200 naar bijna 38.000 vierkante meter. De instelling noemt de samenhang tussen binnen, buiten en de verschillende ruimten een hoofdkenmerk van het ontwerp.

In de zaal zelf komen uiteenlopende materialen samen. De muren en het plafond zijn afgewerkt met grenen multiplex, naast gebogen glas en stof op de stoelen. De instelling beschrijft hun keuze vanuit akoestische overwegingen. Dat verklaart de bedoeling van de afwerking; het is geen onafhankelijke meting van wat iedere bezoeker op iedere stoel hoort.

De zaal draagt de naam van de celliste Guilhermina Suggia uit Porto. Volgens Casa da Música telt zij 1.238 zitplaatsen. Haar naam maakt het gebouw concreter dan een verhaal over een groot architect alleen: de belangrijkste zaal verwijst ook naar een musicus uit de stad waarvoor het gebouw is gemaakt.

Een andere verbinding is te vinden in de VIP-kamer. De tegelpanelen zijn geïnspireerd op Portugese en Nederlandse cultuur. Het gebouw werd ontworpen door een Nederlandse architect, terwijl Porto en Rotterdam in 2001 samen de titel Culturele Hoofdstad van Europa droegen. In die kamer is de verbinding niet alleen een jaartal op een tijdlijn: ze is onderdeel van het interieur.

De zaalvensters en de tegelpanelen doen verschillend werk. De eerste verbinden ruimten en zichtlijnen; de tweede leggen een culturele relatie in materiaal vast. Zo kun je de beschrijving van Casa da Música lezen via afzonderlijke ruimten, zonder het hele gebouw tot één monumentale buitenkant terug te brengen.