Ceuta ligt in Afrika. Waarom ligt de stad buiten het Europese douanegebied?

Wie over de kaart van Europa veegt, vindt Ceuta niet tussen Madrid en de Middellandse Zee. De Spaanse stad ligt aan de Noord-Afrikaanse kust, naast Marokko. Toch is zij onderdeel van Spanje. Koning Felipe en koningin Letizia bezochten de stad op 14 oktober, ruim twee maanden na een omvangrijke grenscrisis. De NOS beschrijft dat de aandacht voor de stad op het Spaanse vasteland daarna afnam. De ligging roept ook een praktische vraag op: welke regels gelden voor goederen die van hier naar Europa reizen?

Ceuta is Spaans grondgebied, maar behoort niet tot het douanegebied van de Europese Unie. Dat is geen geografische vergissing en ook geen aanwijzing dat de stad buiten Spanje zou vallen. Het is een afzonderlijke juridische keuze binnen de Europese handelsregels. De Europese Commissie beschrijft daarom apart welke oorsprongsregels gelden bij handel tussen Ceuta, Melilla en het EU-douanegebied. De herkomst van een product kan bepalen of het voor een vrijstelling van douanerechten in aanmerking komt.

De Europese Commissie beschrijft tegelijk een belangrijke uitzondering. Producten van oorsprong uit Ceuta of Melilla zijn bij invoer in het EU-douanegebied vrijgesteld van douanerechten. Dat geldt omgekeerd voor producten van EU-oorsprong die naar de twee steden gaan. Het woord oorsprong doet hier werk: waar een product vandaan wordt verscheept, is niet automatisch de plaats waar het volgens de regels is ontstaan. Voor het vaststellen van die oorsprong verwijst de Commissie naar afzonderlijke voorkeursregels.

Ook handel met landen buiten de Unie kent eigen afspraken. De meeste wederzijdse vrijhandelsakkoorden van de EU regelen volgens de Commissie dat goederen uit Ceuta en Melilla in partnerlanden dezelfde behandeling krijgen als goederen van oorsprong uit het EU-douanegebied. Omgekeerd geldt in Ceuta en Melilla voor goederen uit zulke partnerlanden dezelfde douaneregeling als voor EU-goederen. De Commissie wijst ook op cumulatie: materialen uit verschillende landen kunnen onder voorwaarden meetellen bij de oorsprong. Per product kan slechts één cumulatiestelsel worden gebruikt.

Die bijzondere positie vertelt niet het hele verhaal van de stad. Het koningspaar sprak tijdens het bezoek met bewoners en bestuurders over de grenscrisis van eind juli. Volgens de NOS kwamen toen ruim 70.000 mensen vanuit Marokko Ceuta binnen. Volgens de NOS leefde onder inwoners boosheid omdat zij zich door het Spaanse vasteland onvoldoende gesteund voelden. Het handelsregime verklaart de oorzaken van de grensoversteek niet. De grens is tegelijk een plek waar inwoners, bestuurders en de Spaanse staat met de gevolgen van die crisis te maken hebben.

Tijdens het bezoek spraken de koning en koningin volgens de NOS met inwoners en bestuurders over de gebeurtenissen van eind juli. Zij bezochten ook een school en een islamitische begraafplaats. Daar herdachten zij 141 mensen die omkwamen bij een poging Ceuta te bereiken; hulporganisaties gaan volgens de NOS uit van meer slachtoffers. De volgende dag zou het koningspaar doorreizen naar Melilla, de andere Spaanse stad aan de Noord-Afrikaanse kust.