De Camargue: een delta die half is aangelegd
Flamingo's, witte paarden en zoutvlaktes op de plek waar de Rhone de zee raakt. Bijna alles wat je er ziet is door mensenhand mede gevormd.
De Camargue ligt waar de Rhône zich splitst en de Middellandse Zee in loopt. Het is het beeld van ongerepte natuur: waterspiegels tot aan de horizon, roze vogels, kuddes witte paarden.
Dat beeld verdient een correctie, en die maakt het gebied interessanter in plaats van minder.
Mensen zitten er al millennia in
In de Camargue wonen al duizenden jaren mensen, en ze hebben het landschap ingrijpend veranderd: ontwateringswerken, dijken, rijstvelden en zoutpannen.
Een groot deel van de buitenste Camargue is drooggelegd voor landbouw. Wat overblijft is dus geen restant dat toevallig met rust is gelaten, maar een gebied waarvan de waterhuishouding grotendeels wordt bepaald door wat mensen hebben aangelegd.
De flamingo zit in een fabriek
Hier wordt het bijzonder. De Camargue is aangewezen als Important Bird Area, en de flamingo is het pronkstuk: dit is een van de weinige plekken in Europa waar de soort leeft.
Maar wáár die vogels staan, is het punt. De zoutpannen vormen dat leefgebied. Dat zijn bassins die zijn aangelegd om zeewater te laten verdampen en er zout uit te winnen.
Flamingo's eten kleine kreeftachtigen en algen die juist in extreem zout water gedijen. Een zoutpan is daarvoor ideaal: ondiep, warm, stil en zouter dan de zee. Wat als industrieterrein is ingericht, blijkt precies het biotoop dat die soort nodig heeft.
Het roze van de veren komt bovendien uit dat voedsel. De kleur waar iedereen op afkomt, komt uit het dieet, en dat dieet groeit in bakken die voor de zouthandel zijn gegraven.
De paarden en de runderen
Door de moerassen lopen Camarguepaarden en Camarguerunderen. Het witte Camarguepaard is een eigen ras en wordt bereden door de gardians, de veehoeders van de streek.
Ook dat is geen wildernis in de strikte zin. Het zijn gehouden dieren in een halfopen landschap, en hun begrazing houdt dat landschap open. Zonder die dieren zou een deel ervan dichtgroeien.
Planten die zout verdragen
De inheemse flora is aangepast aan zoute omstandigheden. Lamsoor en zeekraal gedijen er, planten die op gewone grond niet mee kunnen komen en die het hier juist winnen omdat de concurrentie het zout niet aankan.
Datzelfde zout zorgt voor de kleuren waar het gebied om bekendstaat: de roodachtige waas over sommige vlaktes komt van micro-organismen die bij hoge zoutconcentraties gedijen.
Wat je ervan moet denken
De neiging is om te concluderen dat de Camargue dus niet echt natuur is. Dat is de verkeerde conclusie.
Het is een gebied waarin menselijk gebruik en ecologie zo verweven zijn geraakt dat je ze niet meer los kunt trekken. Stop met zoutwinning en de flamingo's verliezen hun bassins. Haal de kuddes weg en het landschap verandert. Herstel de rivier volledig en je verliest wat er nu staat.
Dat maakt het beheer ingewikkeld en eerlijk gezegd ook moderner dan een reservaat waar niets mag. De Camargue laat zien hoe een landschap eruitziet waarin niemand meer kan zeggen welk deel van de natuur is en welk deel van het bedrijf.