Het Pergamonmuseum: hoe je een museum vol bouwwerken verbouwt
Een altaar en een stadspoort verhuis je niet zoals een schilderij. In Berlijn gaat het Pergamonmuseum daarom in fasen weer open: het altaar keert volgens de planning op 4 juni 2027 terug.
Musea sluiten wel vaker voor verbouwing. Een vleugel gaat dicht, een zaal is een seizoen niet toegankelijk, en een jaar later staat alles er weer.
In Berlijn is het Pergamonmuseum sinds oktober 2023 volledig gesloten. Inmiddels is een concrete eerste heropeningsdatum bekend: 4 juni 2027, voor onder meer de zaal met het Pergamonaltaar en de noordvleugel.
De zuidvleugel, met onder meer de Isjtarpoort, blijft naar verwachting tot ongeveer 2037 in renovatie. Een museum kan dus weer open zijn terwijl een belangrijk deel van de collectie nog achter bouwschermen staat.
Wat er binnen staat
Om te begrijpen waarom dat zo zwaar weegt, moet je weten wat er in dat gebouw staat. Dit is geen museum met schilderijen aan de muur maar met bouwwerken erin.
Het Pergamonaltaar. De Marktpoort van Milete. De Isjtarpoort met de processiestraat van Babylon. De Mshatta-gevel. Dat zijn geen objecten die je in een kist verhuist; het zijn gereconstrueerde architectuurfragmenten die in de zalen zijn opgebouwd en waar het gebouw omheen is gezet.
Daarnaast huisvest het complex het Vorderasiatisches Museum en het Museum für Islamische Kunst.
Waarom het zo lang duurt
Daar zit precies het probleem. Een museum met zulke grote architectuurfragmenten kun je niet zo eenvoudig leegruimen als een zaal met schilderijen. Een deel wordt ter plaatse beschermd, andere onderdelen worden zorgvuldig gedemonteerd of verplaatst.
De verbouwing moet rekening houden met de kwetsbare collectie én met het gebouw. Dat vraagt afstemming tussen bouwers, conservatoren en restauratoren, in plaats van één lege bouwplaats.
De aangekondigde heropening in 2027 is daarom een mijlpaal, geen einde van het hele project. Voor een bezoek maakt het verschil welk onderdeel je wilt zien; controleer vooraf de actuele museuminformatie.
Wat een museum doet als het dicht is
In 2018 opende vlak bij het Museumeiland een tijdelijke ruimte met een panorama: een rondlopend geschilderd beeld van de stad Pergamon.
Dat is een oplossing die iets zegt over het probleem. Als je het altaar niet kunt tonen, kun je wel de wereld tonen waar het uit komt. Het is geen vervanging, en het pretendeert dat ook niet te zijn.
De vraag die eronder ligt
Zo’n gefaseerde renovatie maakt een oude museumvraag heel concreet: hoe houd je een verzameling toegankelijk terwijl je haar voor later beschermt?
Het gebruikelijke antwoord is: voor later. Conserveren gaat vóór tonen, want wat kapot is, kun je nooit meer laten zien. Op die redenering valt weinig af te dingen.
De gefaseerde heropening biedt een gedeeltelijk antwoord. Het altaar kan weer publiek ontvangen terwijl elders in het complex wordt doorgewerkt. Bewaren en laten zien hoeven zo niet voor het hele gebouw op elkaar te wachten.
De bezoeker ziet straks een vernieuwde zaal. Daarachter zit jarenlang werk aan een historisch gebouw met een collectie die bijzondere eisen stelt.
Dat maakt dit meer dan een verbouwingsbericht. Het Pergamonmuseum laat zien dat een collectie niet alleen ruimte nodig heeft, maar ook onderhoud, geduld en een plan om haar weer te kunnen bezoeken.