Londen brengt alle negen portretten van Jan van Eyck samen
Vanaf 21 november hangen in de National Gallery alle negen geschilderde portretten van Jan van Eyck bij elkaar, voor het eerst in de geschiedenis. De tentoonstelling loopt tot en met 11 april 2027.
Een man met een flamboyante rode hoofdkap kijkt je recht aan. Het paneel meet 26 bij 19 centimeter, kleiner dan een A4. Op de lijst staat in Griekse letters het motto ‘Als Ich Can’, een afgekort Vlaams gezegde en tegelijk een woordspeling op de naam van de schilder, ongeveer: zo goed als ik kan, maar niet zoals ik zou willen. Onderaan staat in afgekorte Latijnse tekst dat Jan van Eyck het op 21 oktober 1433 schilderde.
Het paneel is van de National Gallery in Londen en heet daar Portrait of a Man (Self Portrait?), met een vraagteken achter het zelfportret. Het is net opnieuw gerestaureerd. Vanaf 21 november hangt het in Van Eyck: The Portraits, de eerste tentoonstelling die helemaal over de portretten van Van Eyck gaat. Ze loopt tot en met 11 april 2027 en kost entree. Alle negen geschilderde portretten uit heel Europa zijn erbij, ongeveer de helft van de twintig of zo schilderijen die van zijn eigen hand bewaard zijn gebleven.
Het beroemdste paneel hoeft niet te reizen. Het Arnolfini-portret uit 1434 (82,2 bij 60 centimeter) is van de National Gallery zelf. Het hangt nu naast Portrait of a Man (Giovanni? Arnolfini) uit omstreeks 1440, een bruikleen van de Gemäldegalerie in Berlijn. Die twee hingen nog nooit samen. Het Arnolfini-portret is de meest bekeken schilderijpagina op de website van de galerie. Boven de spiegel staat ‘Johannes de Eyck fuit hic. 1434’, Jan van Eyck was hier. Infraroodopnames laten zien dat de kroonluchter, de hond en de weggeschopte schoenen pas laat in het werk zijn toegevoegd. De galerie kocht het schilderij in 1842 voor 600 guineas.
Het tweede paar is nog verrassender. Naast het gerestaureerde portret van de man met de rode kap hangt Margaret, the Artist’s Wife uit 1439 (32,6 bij 25,8 centimeter), uit het Groeningemuseum in Brugge. Dat is het vroegst bekende portret van een vrouw die niet tot de adel behoorde. Ook het Kunsthistorisches Museum in Wenen doet mee. Het leent beide Van Eycks tegelijk uit, voor het eerst in zijn geschiedenis.
Emma Capron, curator van Vroegnederlandse en Duitse schilderkunst bij de National Gallery, zegt: ‘Sommige verhalen hebben geen begin. Portretkunst is er een van.’ Het portret verschijnt in de jaren 1430 volledig uitgerijpt in het werk van Van Eyck, zegt Capron, en zijn modellen kijken terug naar de kijker. Gabriele Finaldi, directeur van de National Gallery, noemt Van Eyck een grondlegger van de Europese kunstgeschiedenis.
Zijn modellen waren niet alleen koningen, koninginnen en edelen. Van Eyck schilderde ook rijke kooplieden, ambachtslieden en familieleden. Hij was actief van 1422 tot 1441 en kwam waarschijnlijk uit Maaseik bij Maastricht. Hij werkte voor Jan van Beieren en daarna voor Filips de Goede, hertog van Bourgondië. In 1428 stuurde die hem naar Portugal om Isabella van Portugal te schilderen, de toekomstige echtgenote van de hertog.
Bij de tentoonstelling hoort een catalogus, de eerste monografie over de portretten van Van Eyck. Die gaat over zijn techniek, de originele lijsten, de inscripties en de discussie over wie de geportretteerden waren. In dezelfde periode is in de galerie ook Renoir and Love te zien, tot en met 31 januari 2027.
Praktisch
Locatie: National Gallery, Londen
Van Eyck: The Portraits: 21 november 2026 tot en met 11 april 2027
Toegang: betaald
Tegelijk te zien: Renoir and Love, tot en met 31 januari 2027 (betaald)
Info: nationalgallery.org.uk