Bergen: waarom een stad tweehonderd dagen per jaar nat is
De regenachtigste stad van Europa dankt dat aan zeven bergen en een zee ervoor. Het mechanisme is hetzelfde dat aan de andere kant van diezelfde bergen de foehn maakt.
Bergen ligt aan de Byfjorden, ingesloten door bergen, en heeft daaraan zijn bijnaam te danken: de stad van de zeven bergen. Diezelfde ligging bepaalt het weer.
Gemiddeld telt de stad ongeveer tweehonderd dagen per jaar met meer dan een millimeter neerslag. Er zijn perioden geweest van meer dan twee maanden achtereen met regendagen. Bergen geldt daarmee als de regenachtigste stad van Europa, al is het niet de natste plek van het continent.
Wat er gebeurt
De oorzaak heet orografische opstijging, en het is een van de eenvoudigste mechanismen in de meteorologie.
Vanaf de Atlantische Oceaan komt vochtige lucht het land op. Die lucht botst op een bergrug en kan er niet omheen, dus moet ze omhoog. Stijgende lucht koelt af, en koude lucht kan minder waterdamp vasthouden dan warme. Wat er te veel in zit, condenseert.
Het gevolg is neerslag aan de kant waar de wind tegenaan waait, en wel precies daar: op de eerste helling die de lucht tegenkomt. Bergen ligt aan die helling.
Hetzelfde mechanisme, andere uitkomst
Hier wordt het aardig voor wie de foehn kent. Het is dezelfde natuurkunde met een tegenovergesteld resultaat.
Orografische opstijging levert vier verschijnselen op die bij elkaar horen: neerslag aan de loefzijde, regenschaduw aan de lijzijde, valwinden die van de berg afkomen, en de wolkenvorming die erbij hoort. Vaak blijft er een wolk boven de top staan.
Bergen zit aan de natte kant van dat rijtje. De foehn in de Alpen, en de droge dalen achter elke bergketen, zitten aan de andere kant. Het water dat in Bergen valt, is het water dat de lucht kwijt moet voordat ze verder kan.
De verrassing: het is er niet koud
Wat mensen zich van Bergen niet realiseren, is dat het er voor de breedtegraad opmerkelijk zacht is. De stad ligt op ruim zestig graden noorderbreedte, ongeveer even ver naar het noorden als Zuid-Groenland en Anchorage.
Toch is het weer er veel milder dan die ligging doet vermoeden. Dat komt door dezelfde oceaan die de regen brengt: zeewater is in de winter warmer dan het land, en de lucht die eroverheen komt, neemt die warmte mee.
Regen en zachtheid zijn dus geen twee losse eigenschappen. Het is één pakket. Een winter zonder Atlantische lucht zou in Bergen droger zijn en veel kouder.
Wat dat voor de stad betekent
Een klimaat waarin het tweehonderd dagen per jaar regent, is geen ramp maar een ontwerpopgave. Je ziet het aan de stad: overdekte doorgangen, houten gevels met verf die tegen vocht moet kunnen, en een houding tegenover regen die eerder praktisch dan klagerig is.
Het spreekwoord dat er geen slecht weer bestaat maar alleen slechte kleding wordt vaak aan Noorwegen toegeschreven. In Bergen is dat geen spreuk maar een dagelijkse noodzaak.