De Donaudelta: een landschap dat drijft
Waar de Donau in de Zwarte Zee verdwijnt, ligt de best bewaarde delta van Europa. Een groot deel ervan staat nergens op vast.
De Donau legt bijna drieduizend kilometer af en houdt dan op. Niet abrupt, maar in een waaier van armen, kanalen, plassen en rietvelden die geleidelijk in de Zwarte Zee overgaat.
Het is na de Wolgadelta de op een na grootste rivierdelta van Europa, en de best bewaarde van het continent. Het grootste deel ligt in Roemenië.
Wat plaur is
Het kenmerkende onderdeel van dit landschap heeft een eigen woord: plaur. Dat zijn drijvende rieteilanden.
Riet groeit hier in zulke dichte matten dat de wortelstelsels in elkaar grijpen tot een taaie vlechtwerk. Dat pakket komt los van de bodem en blijft drijven, met daarop nog een laag plantenresten en aarde.
Het resultaat is grond die geen grond is. Er kunnen struiken op staan en dieren op lopen, en toch verplaatst het zich met wind en waterstand. Wie hier een kaart maakt, tekent iets wat volgend jaar ergens anders ligt.
De begroeiing bestaat vooral uit gewoon riet, Phragmites communis, dezelfde soort die in Nederlandse moerassen staat. Het verschil is de schaal: hier gaat het om een aaneengesloten oppervlak dat zich over tientallen kilometers uitstrekt.
Waarom er zoveel vogels zitten
Een delta is een tussengebied: zoet water dat zout wordt, land dat water wordt, ondiepten die per seizoen verschuiven. Dat levert een ongewoon aantal verschillende plekken op, en dus veel soorten.
Er broeden onder meer roze pelikanen en futen. De pelikaan is het dier waar de meeste bezoekers voor komen, en dat die soort in Europa bijna alleen hier in aantal voorkomt, zegt genoeg over hoe zeldzaam dit soort gebied is geworden.
De bescherming, en wat eraan voorafging
Het gebied is al vroeg onderkend. In Roemenië werd een deel van de delta al in 1938 als reservaat aangemerkt.
Later volgde de rest. Op 21 mei 1991 werd het aangewezen als Ramsargebied, en onder het UNESCO-programma Mens en Biosfeer is 6264,03 vierkante kilometer aangewezen als biosfeerreservaat, gedeeld tussen Roemenië en Oekraïne.
Dat gedeelde beheer is geen formaliteit. Een delta is één systeem; wat bovenstrooms of aan de ene kant van een grens gebeurt, komt aan de andere kant terug.
Wat er tussendoor is misgegaan
Tussen die beschermingsdata zit een periode die niet moet worden overgeslagen. In de communistische tijd zijn delen van de delta ingedijkt en drooggelegd, voor landbouw en visteelt.
Dat is het bekende patroon: een moeras dat er ongebruikt bij lijkt te liggen, wordt omgezet in iets productiefs. Een deel van die ingrepen is later ongedaan gemaakt of aan de natuur teruggegeven.
Dat de delta desondanks als best bewaarde van Europa geldt, zegt vooral iets over hoe het elders is gegaan. Dit is niet het gebied dat het minst is aangetast omdat niemand het probeerde, maar omdat het te groot en te nat bleek om helemaal te temmen.