Het Elbezandsteengebergte: torens die uit een zeebodem zijn gesneden
Tussen Dresden en de Tsjechische grens staan zandsteenpilaren in een bos. Het materiaal ervan lag ooit op de bodem van een zee.
Ten zuidoosten van Dresden verandert het landschap abrupt. Er staan losse rotstorens tussen de bomen, er zijn ravijnen waar je zijdelings doorheen moet, en er hangen bruggen tussen pilaren.
Dat gebied heet het Elbezandsteengebergte, en de naam is letterlijk: het is zandsteen dat door erosie is uitgesneden.
Hoe het er kwam
Het materiaal is ouder dan het landschap. Het zandsteen is gevormd uit afzettingen die miljoenen jaren geleden op de bodem van een zee zijn opgehoopt. Grote rivieren voerden dat zand aan, laag op laag, tot er een dik pakket lag dat onder zijn eigen gewicht tot steen werd.
Daarna kwam het omhoog en kwam het water erbij. Regen en rivieren sneden zich in dat pakket, en zandsteen laat zich goed snijden: het is hard genoeg om overeind te blijven en zacht genoeg om te slijten.
De Elbe zelf doet het opvallendst mee. De rivier breekt door het gebergte heen in een steil en smal dal, en dat dal is de reden dat het gebied überhaupt bereikbaar is.
Waarom er torens staan
Het kenmerkende beeld, losse pilaren in plaats van een aaneengesloten wand, komt door de manier waarop zandsteen breekt.
Het pakket zit vol verticale scheuren, van nature ontstaan toen de steen onder spanning kwam te staan. Water zoekt die scheuren op en verbreedt ze. Wat begint als een barst wordt een spleet, dan een steeg, en uiteindelijk staat wat ertussen zat als een losse toren.
Daardoor is dit geen bergwand maar een verzameling losse elementen, en precies daarom klimmen mensen hier al meer dan honderd jaar. Toeristen komen er zelfs al meer dan tweehonderd jaar.
Twee landen, één gebied
Het gebergte ligt op de grens. In beide landen zijn kerngebieden tot nationaal park verklaard: Sächsische Schweiz aan de Duitse kant en Böhmische Schweiz aan de Tsjechische.
Dat is bestuurlijk netjes en geologisch willekeurig. Het pakket zandsteen weet niets van een grens; dezelfde lagen lopen door, en dezelfde scheuren ook.
De bekendste plekken liggen aan weerszijden. De Bastei-brug in Sächsische Schweiz loopt tussen rotspilaren door en is het beeld waar het gebied om bekendstaat. De Pravčická brána in Böhmische Schweiz is een natuurlijke zandsteenboog, ontstaan doordat de erosie onder een verbinding wegat en de bovenkant bleef staan.
Wat de naam Zwitserland ermee te maken heeft
Beide parken dragen de naam Zwitserland, en er is geen enkele Zwitserse berg te zien.
Die naam stamt uit een tijd waarin Zwitserland de maatstaf was voor bergachtig landschap, en waarin het aanprijzen van een streek als het Zwitserland van iets gewoon was. Er zijn in Europa meer van dat soort namen blijven hangen.
Wat hier staat is eigenlijk het tegenovergestelde van een Alpenlandschap. Er is geen ijs geweest dat dalen uitschuurde en er zijn geen opgeduwde gesteentelagen. Dit is een vlak pakket zeeafzetting waar water zich doorheen heeft gewerkt, en dat verklaart waarom de rotsen hier rechtop staan in plaats van te hellen.