Pegel Kaub: wat het lage waterpeil van de Rijn wel en niet betekent

Op woensdag 23 september 2026 meldde persbureau ANP dat het waterpeil van de Rijn bij het Duitse Kaub deze week opnieuw naar een zeer laag niveau zakt, door de aanhoudende droogte. De officiële metingen laten zien hoe laag. Om 5 uur 's ochtends stond de peilschaal op 14 centimeter en om 13 uur op 11 centimeter, meldt de Duitse waterwegbeheerder WSV op zijn scheepvaartportaal ELWIS. Voor zondagochtend 27 september verwacht de Bundesanstalt für Gewässerkunde (BfG) een stand van ongeveer 6 centimeter. Dat is een schatting, geen vaste voorspelling.

Kaub is een stadje aan de Rijn tussen Mainz en Koblenz. Toch kennen veel mensen de naam vooral uit de waterstandberichten. Dat heeft een reden.

Een peilschaal, geen dieptemeter

Wie "11 centimeter" leest, denkt al snel aan een rivier waar je doorheen kunt lopen. Zo werkt het niet. Pegel is het Duitse woord voor peilschaal. Het getal geeft aan hoe hoog het water staat boven een vastgelegd nulpunt en zegt dus niet hoe diep de rivier is. In Kaub ligt dat nulpunt op 67,669 meter hoogte, volgens de kerngegevens van de WSV.

Voor schippers telt de vaargeul: het deel van de rivier dat voor de scheepvaart op een vaste diepte wordt gehouden. De WSV rekent voor Kaub met een referentiestand van 77 centimeter. Bij die stand is de vaargeul 1,90 meter diep. Zakt het peil verder, dan krimpt ook de ruimte onder de schepen. Reken je met die kerngegevens van de WSV, dan is de vaargeul bij een stand van 0 centimeter nog 1,13 meter diep. Bij de 11 centimeter van woensdagmiddag en ook bij de schatting voor zondagochtend is dat dus nog meer dan een meter.

Een laag peil betekent dus geen droge rivierbedding, maar minder marge. Hoe lager het water, hoe minder diep een schip mag liggen en hoe minder lading het kan meenemen.

Waarom juist Kaub

De peilschaal staat op Rijnkilometer 546,23, in het smalle Middenrijndal. Kaub ligt in het stuk tussen St. Goar en Mainz. Volgens de Duitse binnenvaartorganisatie BDB is dat stuk een flessenhals voor de binnenvaart, omdat de vaargeul er minder goed is uitgediept dan stroomop- en stroomafwaarts. Schepen kunnen dit stuk niet omzeilen.

Daarom rekent de binnenvaart naar havens stroomopwaarts van Koblenz met de stand van Kaub. Schippers bepalen er hun lading mee, en vervoerders koppelen er in contracten vastgelegde toeslagen voor laag water aan.

Kaub ligt bovendien in beschermd erfgoed. Sinds 2002 hoort het stadje bij het UNESCO-Werelderfgoed Boven-Middenrijndal, dat zich volgens de Duitse UNESCO-commissie over 65 rivierkilometer uitstrekt tussen Bingen, Rüdesheim en Koblenz. Zij noemt het dal al twee millennia een van de belangrijkste verkeersroutes van Europa. De bekendste vernauwing is de Loreley, waar de rivier maar 130 meter breed is en met 20 meter ook het diepst van het hele Middenrijndal, schrijft de commissie.

Wat laag water daar betekent, bleek deze zomer. Veel binnenvaartschepen konden de Middenrijn nauwelijks nog bevaren, en er was vrees dat de Rijn voor de vrachtvaart in twee delen zou worden gesplitst. Omdat elk schip minder meeneemt, is er meer scheepsruimte nodig en lopen de vervoerskosten volgens de BfG onevenredig sterk op.

Waarom de Rijn in de nazomer zakt

De Rijn heeft twee soorten bronnen. In de Alpen wordt hij gevoed door sneeuw en gletsjers. Verder stroomafwaarts in Duitsland neemt het aandeel regenwater toe, legt de BfG uit. Hoe hoog het water staat, hangt dus af van regen, temperatuur, sneeuwsmelt en gletsjers. De nazomer en de herfst zijn daarom de gewone tijd voor laagwater.

Hydrometeoroloog Jan Verkade van Deltares en Rijkswaterstaat zei tegen de NOS, in het verhaal "De machtige Rijn sijpelt naar zee" van 11 augustus 2026, dat februari nat was, maar dat het daarna bijzonder droog bleef, waardoor de afvoer in het voorjaar niet steeg zoals gewoonlijk.

Lange tijd gold 25 centimeter, gemeten op 22 oktober 2018, als laagste bekende stand in Kaub. Die waarde staat nog altijd in de kerngegevens van de WSV. In augustus 2026 zakte het water daar onder. Begin augustus meldde persbureau dpa, op gezag van het Duitse vaarwegbureau voor de Rijn, al een stand van 17 centimeter. In de week van 14 tot en met 20 augustus lag in Kaub zelfs het daggemiddelde onder de oude laagste stand, schrijft de BfG. Een nieuwe officiële laagste stand heeft de WSV nog niet vastgelegd. Eerst worden de ruwe meetgegevens nog gecontroleerd, en dat gebeurt pas als de laagwatersituatie duidelijk is verbeterd, legt de BfG uit.

Door regen eind augustus steeg het water weer enkele decimeters, maar sinds begin september zakt het opnieuw, meldt de BfG. In haar laagwaterbericht van 17 september 2026 verwacht zij ook voor de komende weken geen merkbare en blijvende verbetering.

Ochtendnevel in het Boven-Middenrijndal bij Rheindiebach, enkele kilometers stroomopwaarts van Kaub, 30 oktober 2022. Links de burchtruïne Fürstenberg boven de wijngaarden, rechtsonder de Rijn met aan de overkant Lorchhausen. · abbilder, CC BY 4.0