Pompeji: wat archeologen en restauratoren nu doen in de opgegraven stad

Op vrijdag 25 september 2026 doet het archeologisch park van Pompeji mee aan de Europese Nacht van de Onderzoekers. In de bibliotheek Giuseppe Fiorelli van het park vertellen archeologen, restauratoren, antropologen, ingenieurs en architecten in korte, doorlopende gesprekken over hun lopende projecten, meldde het Parco archeologico di Pompei op 22 september. Het park noemt de antieke stad een onderzoekslaboratorium in de open lucht.

Wie de lijst met onderwerpen leest, ziet wat er in Pompeji eigenlijk gebeurt, ver weg van de beroemde fresco's: opgravingen in kaart brengen, archieven uitpluizen, muren onderhouden, schilderingen beschermen.

Een stad die al eeuwen wordt opgegraven

De uitbarsting van de Vesuvius in het jaar 79 bedolf de Romeinse steden Pompeji en Herculaneum. Sinds het midden van de achttiende eeuw zijn ze stap voor stap opgegraven en voor publiek opengesteld, schrijft het Italiaanse ministerie van Cultuur. In Pompeji gaat het volgens het ministerie om een opgegraven oppervlak van 44 hectare. Sinds 1997 staan Pompeji, Herculaneum en de villa's van Torre Annunziata volgens het ministerie samen op de Werelderfgoedlijst.

Al die opgravingen hebben zelf een geschiedenis. Op de onderzoeksavond laten Pia Kastenmeier en Fiona Proto aan de hand van een nieuwe digitale atlas van het park zien wanneer welk deel van de stad werd opgegraven. Rosanna De Simone vertelt over de papieren van vroegere Pompeji-onderzoekers in het historisch archief van het park.

Een goed voorbeeld van zo'n oude opgraving is de tempel van Isis. Die kwam in 1764 tevoorschijn en was het eerste religieuze gebouw dat in Pompeji werd opgegraven, schrijft het Archeologisch Nationaal Museum van Napels. De muurschilderingen waren uitzonderlijk goed bewaard. Dat museum toont de vondsten uit het heiligdom bij elkaar in een eigen zaal. In Pompeji zelf presenteert Ilaria Cangiano de fasen van onderzoek, opgraving, restauratie en toegankelijkheid van de tempel.

Onderhoud in plaats van redding

Een opgegraven stad is kwetsbaar. Weer en bezoekers vormen een voortdurend risico voor muren en schilderingen. Het park werkt daarom met een vast systeem van controle en onderhoud, beschrijft het zelf. Een team van archeologen, architecten, restauratoren en vaklieden inspecteert, plant en grijpt in bij spoed.

De nadruk ligt op voorkomen. Het park controleert de afvoer van regenwater, legt in bepaalde seizoenen afdekkingen over onoverdekte vloeren, beheerst de drukte van bezoekers en legt looppaden aan. Muren en beschilderde oppervlakken worden volgens vaste protocollen schoongemaakt, gestabiliseerd en beschermd. Het idee is eenvoudig: wie voortdurend onderhoudt, hoeft minder vaak ingrijpend en kostbaar te restaureren. Teresa Virtuoso en Giandomenico Facella vertellen op 25 september over dat geplande onderhoud, Rosaria Cefariello en Vittoria Cutolo over de bescherming van de schilderingen en decoraties.

Daarnaast liep er een groot programma. Met een wetsdecreet uit 2011 zette de Italiaanse regering volgens het park het Grande Progetto Pompei op, een programma van conservering, preventie, onderhoud en restauratie. Het richtte zich onder meer op het veiliger maken van de nog niet opgegraven aarden wallen, het beveiligen van de huizenblokken, het versterken van muren en beschilderde oppervlakken en het beschermen van gebouwen tegen het weer.

De drukte blijft een aandachtspunt. Het park werkt met kaartjes op naam en een daglimiet van twintigduizend bezoekers.

Het graven gaat door

Pompeji is nog niet af. Op de onderzoeksavond vertelt Gennaro Iovino over de opgraving van de Casa del Tiaso in Regio IX. De gesprekken moeten volgens het park laten zien welke verschillende vakgebieden nodig zijn om Pompeji te begrijpen en te beschermen. Alessandra Zambrano spreekt over digitalisering en nieuwe technieken.

Zuilen en muren aan het Forum van Pompeji, met daarachter de Vesuvius onder een lichte lucht; onderaan lopen bezoekers. · Takver from Australia, CC BY-SA 2.0